«

»

Co to jest budowla?

Zgodnie z definicją zawartą w art. 1a ust. 2 pkt 3 UPOL, budowla to obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, a także urządzenie budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego związane z obiektem budowlanym, które zapewnia możliwość użytkowania budynku zgodnie z przeznaczeniem.

W zakresie pojęcia budowli UPOL odsyła zatem do przepisów prawa budowlanego. Mając na uwadze, że wyrażenie „prawo budowlane” ustawodawca zdecydował się napisać z małej litery, konstrukcję tą należy interpretować jako odesłanie do całego systemu prawa budowlanego, a nie tylko do podstawowego aktu tego systemu, tj. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.

Przechodząc do analizy definicji zawartej w UPOL, budowle można podzielić na dwie kategorie:

  • obiekty budowlane (w rozumieniu prawa budowlanego) oraz
  • urządzenia budowlane (również w rozumieniu prawa budowlanego).

Budowla na gruncie prawa budowlanego

Budowla dla celów podatku od nieruchomości to zatem m.in. obiekt budowlany w rozumieniu prawa budowlanego niebędący budynkiem ani obiektem małej architektury.

Pojęcie obiektu budowlanego zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego jako:

a) budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi,

b) budowla stanowiąca całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami,

c) obiekt małej architektury.

Z przepisu tego wynika podział obiektów budowlanych na trzy różne kategorie, które zostały zdefiniowane w kolejnych przepisach Prawa budowlanego.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego, obiekty małej architektury to niewielkie obiekty. Przepis ten wyróżnia ponadto przykłady obiektów małej architektury, takie jak obiekty kultu religijnego (kapliczki, krzyże przydrożne, figury), posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej, obiekty użytkowe, służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki (katalog ten nie jest zamknięty). Równocześnie pojęcie obiektu małej architektury nie zostało zdefiniowane w UPOL. Ze względu jednak na liczne odesłania do prawa budowlanego oraz na fakt, że termin „obiekt małej architektury” raczej nie występuje na gruncie języka potocznego (jest on charakterystyczny dla prawa budowlanego), powszechnie przyjmuje się, iż pojęcie to na gruncie UPOL powinno być rozumiane tak jak zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego.

Budowlami nie są również obiekty budowlane, które są budynkami. Pojęcie budynku jest zdefiniowane na gruncie UPOL, jako obiekt budowlany (również w rozumieniu prawa budowlanego), który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach (art. 1a ust. 1 pkt 1 UPOL). W identyczny sposób pojęcie to zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego.

Skoro zatem budowla (dla potrzeb podatku od nieruchomości) to obiekt budowlany niebędący budynkiem (rozumianym tak samo na gruncie prawa budowlanego i podatkowego) oraz obiektem małej architektury (również rozumianym identycznie), to stwierdzić można, że budowlą na potrzeby podatku od nieruchomości jest każda budowla na gruncie Prawa budowlanego (celowo – jako nazwa aktu prawnego – pisana z wielkiej litery).

W tym kontekście dziwić może trochę brak bezpośredniego odesłania przez UPOL do Prawa budowlanego w zakresie definicji budowli. Trudno doszukiwać się tutaj celowego działania ustawodawcy. Wydaje się, że to odwołanie w rzeczywistości istnieje, z tym że sformułowane zostało w pełnym sensie na około.

Konkluzja ta nie do końca jednak rozwiązuje sytuację. Wszystko za sprawą sposobu zdefiniowania budowli w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego jako obiektu budowlanego niebędącego budynkiem ani obiektem małej architektury. Definicja ta jest w zasadzie tożsama z definicją obowiązującą na gruncie UPOL.

Odesłanie to dostarcza jednak dwóch cennych wskazówek w zakresie rozumienia pojęcia budowli. Pierwszą z nich stanowią przykłady obiektów, które są uważane za budowle. Wśród nich znajdują się: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni wiatrowych i innych urządzeń oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową.

Powyższy katalog jest otwarty. W części definicja ta jest również wewnętrznie sprzeczna – jako budowle wymienione zostały zarówno (wolno stojące) urządzenia techniczne jak i części budowlane urządzeń technicznych. Gdyby interpretować ten przepis literalnie, stwierdzić należałoby, że w niektórych przypadkach budowla jest częścią innej budowli. Taka interpretacja jest oczywiście niedopuszczalna, a na gruncie podatku od nieruchomości oznaczałaby ona podwójne opodatkowanie części budowlanej urządzenia technicznego.

Orzecznictwo stawia tezę, z którą należy się zgodzić, że budowlą jest obiekt, który albo został wprost wymieniony w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego albo jest do niego podobny pod względem konstrukcyjnym (np. budowlą jest oczyszczalnia wody, która nie została wprost wymieniona w definicji budowli, ale jest konstrukcyjnie podobna do oczyszczalni ścieków).

Drugiej wskazówki w zakresie rozumienia pojęcia budowli na gruncie UPOL dostarcza art. 1 pkt 1 lit. b) Prawa budowlanego, który jako jeden z rodzajów obiektu budowlanego wymienia budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami. Pomimo tego, że nie jest to element legalnej definicji budowli, uznaje się, że przepis ten wyznacza granice pojęcia budowli. Wyczytać z niego można po pierwsze, iż pojęcie budowli zawsze należy rozważać w kontekście całości techniczno-użytkowej, a po drugie – co ma częściowo związek z tym poprzednim – może obejmować ono również instalacje jak i urządzenia. Przez całość techniczną rozumie się istnienie pomiędzy poszczególnymi elementami powiązań o charakterze fizycznym, zaś przez całość użytkową rozumie się związek funkcjonalny, a więc taki, który umożliwia prawidłowe działanie danego obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Pojęcie całości techniczo-użytkowej omówić można na przykładzie samochodu. Związek techniczny pomiędzy jego konstrukcją a poszczególnymi częściami (np. silnikiem, akumulatorem, kołami, karoserią) polega na takim wzajemnym przystosowaniu poszczególnych elementów, aby do siebie wzajemnie pasowały (np. zapewnienie miejsca na silnik, jego odpowiednie zamocowanie i podłączenie do poszczególnych instalacji). Związek funkcjonalny polega zaś na tym, że tak skonstruowany konglomerat części umożliwia korzystanie z samochodu (zarówno silnik jak i akumulator, koła i karoseria) są niezbędne do tego, aby samochód mógł prawidłowo funkcjonować (służyć do przewozu osób / transportu towarów).

Instalacje i urządzenia również stanowić mogą część budowli. Chociaż nie zostało to wprost wyszczególnione w przepisie, muszą one moim zdaniem wykazywać związek funkcjonalno-techniczny z pozostałą częścią budowli.

Procedura kwalifikacji obiektu jako budowli na gruncie prawa budowlanego

Prawidłowa kwalifikacja danej rzeczy jako budowli na gruncie prawa budowlanego (a zatem również na gruncie UPOL) powinna przebiegać według następującej procedury:

  1. Stwierdzenie, że kwalifikowana rzecz jest obiektem budowlanym
  2. Wykluczenie, że kwalifikowana rzecz jest obiektem małej architektury
  3. Wykluczenie, że kwalifikowana rzecz jest budynkiem

W celu stwierdzenia, że dana rzecz jest obiektem budowlanym nie wystarczy wyłącznie oparcie się na legalnej definicji obiektu budowlanego zawartej w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego, gdyż w przypadku budowli musielibyśmy z góry wiedzieć, że taki obiekt jest budowlą. Dlatego bowiem konieczne jest znalezienie takich cech, które wyróżniają obiekty budowlane spośród innych rzeczy. Kryteriami tymi są m.in.: powstanie rzeczy na placu budowy, w rezultacie prowadzenia prac budowlanych, wybudowanie przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje, na podstawie projektu architektonicznego.

O tym czy dana rzecz nie jest obiektem małej architektury decyduje wyłącznie jest wielkość. Konieczne jest stwierdzenie, że jest to obiekt większy niż „niewielki”.

W celu odróżnienia budowli od budynku nie wystarczy wyłącznie stwierdzenie, że dany obiekt pozbawiony jest co najmniej jednej z cech właściwych dla budynku, a więc trwałego powiązania z gruntem, fundamentów, przegród budowlanych bądź dachu. Istnieje spora grupa obiektów budowlanych, które posiadają wszystkie te elementy, ale pomimo tego są kwalifikowane jako budowle (np. stadiony sportowe, zbiorniki, elementy sieci). Jako kryterium podziału wymienić należy zatem inną cechę, którą jest spełnianie określonej funkcji bądź posiadanie odpowiedniej konstrukcji. Ten etap kwalifikacji związany jest z katalogiem obiektów uznawanych za budowle, wymienionych w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego. W przypadku gdy dany obiekt został tam wymieniony lub nie został wymieniony wprost, ale jest podobny pod względem konstrukcyjnym bądź funkcjonalnym do jednego z tych obiektów, stanowi on budowlę.

Urządzenie budowlane

Budowlami na gruncie UPOL mogą być również urządzenia budowlane (w rozumieniu prawa budowlanego) zapewniające możliwość użytkowania budynku zgodnie z przeznaczeniem. Pojęcie urządzenia budowlanego zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego jako urządzenie techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem. Przepis ten wymienia przykłady urządzeń budowlanych, do których należą: przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki.

Aby dany obiekt uznać za urządzenie budowlane, musi po pierwsze zaliczać się do grona urządzeń technicznych. Pojęcie urządzenia technicznego nie zostało zdefiniowane na gruncie Prawa budowlanego, co więcej jest ono rozumiane na gruncie tego aktu dość szeroko (jako np. piec czy elektrownia wiatrowa – art. 3 pkt 3 UPOL). Biorąc pod uwagę te przykłady, możnaby starać zastąpić to pojęcie synonimem „maszyna”, jednak z drugiej strony określenie to nie pasowałoby do przykładów urządzeń budowlanych, wśród których znajduje się np. plac pod śmietnik. Pojęcie urządzenia technicznego powinno być rozumiane zatem jako wytwór techniki, który może (ale niekoniecznie musi) być obiektem budowlanym.

Po drugie urządzenie budowlane musi wykazywać związek z obiektem budowlanym. Definicja budowli zawarta w art. 1a ust. 1 pkt 2 UPOL precyzuje ponadto, że tym obiektem musi być budynek. A contrario urządzeniem budowlanym (a tym samym budowlą) na gruncie UPOL nie będzie urządzenie budowlane na gruncie UPOL związane z budowlą bądź obiektem małej architektury. UPOL nie precyzuje na czym polegać powinien ten związek. Z pewnością powinien być to związek funkcjonalny, co wynika z ostatniej części definicji, jednak wydaje się, że powinien mieć on również charakter techniczny.

Po trzecie wreszcie urządzenie budowlane powinno zapewniać możliwość korzystania z obiektu zgodnie z przeznaczeniem. Taki związek o charakterze funkcjonalnym musi zatem bezwzględnie istnieć. Jeżeli dana rzecz spełnia wobec takiego obiektu inne funkcje niż ta wymieniona wyraźnie w przepisie, nie może zostać ona uznana za urządzenie budowlane. Warto również zwrócić uwagę, że to urządzenie budowlane musi zapewniać możliwość korzystania z obiektu zgodnie z przeznaczeniem, a nie na odwrót.

Konieczność trwałego związania z gruntem

Przedmiotem sporu jest to czy budowla musi koniecznie być trwale związana z gruntem. Choć wymóg taki nie wynika wprost z przepisów, jest on często formułowany przez sądy administracyjne. Pierwszym argument przemawiający za słusznością tej tezy jest sama nazwa daniny – „od nieruchomości”. Kierując się wykładnią funkcjonalną wydaje się, że ustawodawca dążył do opodatkowania właśnie nieruchomości lub ich części, a zatem wyłącznie obiektów trwale związanych z gruntem. Drugi argument wynika z potocznego rozumienia pojęcia obiektu budowlanego (uzasadnionego pomimo istnienia legalnej, ale nie do końca logicznie sformułowanej definicji legalnej). Skoro bowiem każdy obiekt budowlany powinien powstać na placu budowy w rezultacie prowadzenia prac budowlanych, to trudno sobie wyobrazić taki obiekt, który nie byłby trwale związany z gruntem.

Przeciwnych argumentów dostarcza jednak wykładnia literalna art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego, definiującego pojęcie tymczasowego obiektu budowlanego. Zgodnie z tym przepisem, tymczasowe obiekty budowlane to również obiekty budowlane (budynki, budowle albo obiekty małej architektury). Definicja jednak jednoznacznie wskazuje, że obiekt taki może być „przeznaczony do przeniesienia w inne miejsce”, co przekreśla możliwość jego trwałego związania z gruntem. To z kolei przemawia przeciwko stanowczemu przyjmowaniu, że każda budowla musi być koniecznie trwale związana z gruntem.

Budowle w budynku

Kolejnym zagadnieniem, co do którego w praktyce istnieje spór, jest kwestia dopuszczalności możliwości istnienia budowli wewnątrz innego obiektu budowlanego (najczęściej budynku). Zdecydowana większość orzecznictwa słusznie przyjmuje, że sytuacja taka nie może mieć miejsca. Obiekty wewnątrz budynku (np. instalacje) z reguły kwalifikują się jako części budynku. Często nie stanowią one w ogóle obiektu budowlanego (co do zasady nie jest wymagane pozwolenie budowlane na ich montaż). Argument przeciwny wynika z tego, że zasada taka nie została wyrażona w żadnym przepisie.

Wpływ dokumentacji budowlanej na kwalifikację obiektu jako budowli

Często zdarza się, że dokumenty budowlane (np. pozwolenia na budowę, pozwolenia na użytkowanie czy projekty budowlane) są traktowane jako podstawa do kwalifikacji danego obiektu jako budowli. Jest to stanowisko nieuzasadnione. Projekt budowlany może zawierać informacje na temat innych obiektów niż tylko obiekty budowlane, co nie powinno bezpośrednio determinować ich kwalifikacji na potrzeby podatku od nieruchomości. Może również zdarzyć się błąd na etapie akceptacji projektu budowlanego czy też wydawania pozwolenia na budowę, który w żaden sposób nie powinien wpływać na podatek od nieruchomości. Opieranie kwalifikacji obiektu wyłącznie na podstawie dokumentów budowlanych jest nieuprawnione na gruncie podatku od nieruchomości.

Podsumowanie

Kwalifikacja budowli na gruncie podatku od nieruchomości sprawia w praktyce olbrzymie problemy, co wynika z ogólnych, niejednoznacznych, błędnie skonstruowanych oraz wewnętrznie sprzecznych przepisów. Ocena taka jest dość powszechnie przyjmowana, o czym najlepiej świadczy fakt, iż odesłanie UPOL do prawa budowlanego w zakresie rozumienia pojęcia budowli będzie przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego pod kątem jej zgodności z Konstytucją.

Odnosząc się do meritum przepisów i do najczęściej popełnianych w praktyce błędów, stwierdzić należy, że najwięcej błędów kwalifikacyjnych popełnianych jest na etapie uznawania danej rzeczy za obiekt budowlany. Wielokrotnie kwalifikacja dokonywana jest od końca, z pominięciem pierwszej części przepisu, która za niezbędne uznaje zaliczenie każdej budowli do grupy obiektów budowlanych.

Podstawa prawna:

  • art. 1a ust. 1 pkt 2 UPOL
  • art. 3 pkt 1 lit. b) Prawa budowlanego
  • art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego
  • art. 3 pkt 3a Prawa budowlanego
  • art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego
  • art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego
  • art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego

Powiązane tematy:

  • Co to jest obiekt budowlany?
  • Co to jest budynek?
  • Co to jest obiekt małej architektury?
  • Które budowle podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości?
  • Co to są grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej?
  • Co to jest tymczasowy obiekt budowlany?
  • Czy tymczasowe obiekty budowlane podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości?
  • Co to jest urządzenie budowlane?
  • Czy dokumenty budowlane mają wpływ na opodatkowanie podatkiem od nieruchomości?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie będzie publikowany.